Deniz Kazalarında %80 İnsan Hatası Miti: Kökenleri ve Gerçeklik
- Alper Akpeçe
- 8 Tem 2024
- 3 dakikada okunur
Özet
Denizcilik endüstrisinde kazaların yaklaşık %80'inin insan hatasından kaynaklandığına dair yaygın bir inanış bulunmaktadır. Ancak bu iddiayı destekleyen somut kanıtlar ve veriler sınırlıdır. Bu çalışma, bu yaygın inanışı doğrulamak ve kaynağını belirlemek amacıyla 292 dokümanın incelendiği bir literatür taraması sunmaktadır. Sonuçlar, insan hatasının deniz kazalarına önemli bir katkı sağladığını doğrulamakla birlikte, yaygın olarak kabul edilen %80 oranının doğrulanmadığını göstermektedir.
Giriş
Deniz kazalarının nedenlerini analiz etmenin amacı, belirli koşullarda neyin yanlış gittiğini öğrenmek ve gelecekte denizcilik güvenliğini artırmak için düzeltici önlemler almaktır. Bu, başkalarının hatalarından ders almak anlamına gelmez; çünkü bu yaklaşım bir hatanın gerçekleştiğini varsayar. Hatalar, kasıtlı olsun ya da olmasın, yargılanabilir ve suçlanabilir. Birini suçlamak, kazanın gizli nedenlerini araştırmaktan kaçınmak anlamına gelir ve bu da "kötü elma" teorisine yol açar. Gizli nedenler, kazanın araştırıldığı alandan çok uzakta olabilir - hatalı tasarım, yetersiz eğitim, işleyiş bozuklukları gibi.
Denizcilik sektörü, insanlar tarafından tasarlanan, yönetilen, bakım yapılan ve işletilen sosyo-teknik bir sistemdir. Bu nedenle, insan performansının sistemin genel performansını büyük ölçüde etkilediği açıktır. Bu nedenle, insan hatasının deniz kazalarına katkısını belirlemek ve nicel olarak ölçmek için önemli araştırma çalışmaları yapılmıştır. İnsan hatası konusundaki araştırmalar, Heinrich'in "Industrial Accident Prevention: A Scientific Approach" adlı kitabının yayımlandığı tarihten bu yana sürmektedir. Ancak, bu bulguların geçerliliği sorgulanmaktadır. Buna rağmen, insan hatalarının deniz kazalarının yaklaşık %80'ine neden olduğu yaygın bir inanıştır.
Araştırmanın Amacı
Bu araştırmanın amacı, insanların deniz kazalarının meydana gelmesinde önemli bir etkiye sahip olduğu yaygın inancının kaynağını belirlemek ve bu inancı doğrulamaktır. Bu, özellikle Anita Rothblum'un 2000 yılında yayımlanan ve insan hatalarının toplam kazaların %96'sına kadar katkıda bulunduğunu belirten çalışması etrafında gerçekleştirilen bir literatür taraması ile yapılacaktır.
Metodoloji
Veri Toplama ve Analiz Süreci
Araştırma, sistematik literatür tarama ve meta-analiz protokolü (PRISMA) izlenerek gerçekleştirilmiştir. Google Scholar (GS) veritabanında 2020 sonuna kadar indekslenen 324 doküman taranmış ve incelenmiştir. Uygunluk kriterlerini karşılayan tüm dokümanlar, yayım tarihine bakılmaksızın örneklem grubuna dahil edilmiştir. Toplanan veriler, insan katkısının deniz kazalarına etkisini inceleyen çalışmaları ve rapor edilen oranları içermektedir.
Bulgular
Genel Bulgular
İncelenen dokümanlar arasında, insan hatasının deniz kazalarına katkısını belirten %80 oranını doğrulayan az sayıda orijinal araştırma bulunmaktadır. Orijinal araştırmaların çoğu, kazaların %70-100 arasında insan hatasından kaynaklandığını göstermektedir. Ancak, Rothblum'un çalışmasını referans alan dokümanların büyük çoğunluğu, %80 oranının doğruluğunu sorgulamadan kabul etmektedir. Bu durum, insan hatasının deniz kazalarına katkısının abartıldığını ve metodolojik yaklaşımların sonuçları büyük ölçüde etkilediğini göstermektedir.
Rothblum'un Kaynakları
Rothblum'un çalışması, deniz kazalarındaki insan hatasının yüksek etkisini desteklemek için dört ana kaynağa dayanmaktadır:
1. Bryant (1991): İnsan faktörünün, çarpışma ve karaya oturma kazalarının %90'ında, yangın ve patlama kazalarının %75'inde bulunduğunu belirtmiştir. Ancak, bu oranlar insan hatasının varlığını belirtmekte olup, doğrudan sorumluluğu göstermemektedir.
2. Transportation Safety Board of Canada (1994): İnsan faktörünün, Kanada sularındaki tanker kazalarının %80'inde katkıda bulunduğunu iddia etmektedir. Ancak, bu sonuca nasıl ulaşıldığına dair detaylı bilgi sunulmamaktadır.
3. UK P&I Club (1999): Yük hasarlarının %50'si, kirlilik kazalarının %50'si, kişisel yaralanmaların %65'i, mülkiyet hasarlarının %80'i ve çarpışma sigorta taleplerinin %90'ı insan hatası olarak belirtilmiştir. Bu veriler, ticari belgelerden alınmış olup, doğrulanması zordur.
4. Cormier (1994): ABD sularındaki çekici gemilerin karaya oturma kazalarının %79'unda insan faktörünün neden olduğunu iddia etmektedir. Ancak, bu oranlar yasal bir önyargı içermekte ve varsayılan ihmalkârlığı belirtmektedir.
Diğer Kaynaklar
İncelenen dokümanlar arasında, insan hatasının deniz kazalarına katkısını %15 gibi düşük oranlarda gösteren araştırmalar da bulunmaktadır. Bu tür çalışmalar, veritabanı içeriklerinin belirsizliği ve kazaların nedenlerini tam olarak tanımlamanın zorlukları nedeniyle bu tutarsızlığı açıklamaktadır. Ayrıca, HFACS (Human Factors Analysis and Classification System) gibi metodolojik yaklaşımlar, insan hatasını yüksek oranlarda belirleme eğilimindedir.
Tartışma ve Sonuçlar
İnsan hatasının deniz kazalarına katkısının geniş bir yelpazede değişiklik gösterdiği ve bu durumun çalışmanın yöntemleri ve kullanılan taksonomiye bağlı olduğu görülmektedir. İncelenen çalışmaların çoğu, insan hatasının deniz kazalarına katkısının %70-100 arasında değiştiğini belirtmektedir. Ancak, %80 oranını doğrulayan az sayıda çalışma bulunmaktadır. Bu, insan hatasının deniz kazalarına katkısının karmaşık ve çok yönlü bir olgu olduğunu göstermektedir.
Gelecekteki araştırmalar, insan hatasının deniz kazalarındaki rolünü daha doğru ve ayrıntılı bir şekilde değerlendirmek için daha kapsamlı ve titiz metodolojik yaklaşımlar geliştirmelidir. Bu, denizcilik güvenliğini artırmak için daha etkili stratejilerin geliştirilmesine yardımcı olacaktır.
Yapılan araştırma Deniz Kazalarında %80 gibi bir oranın İnsan kaynaklık olduğuna dair sağlam deliller ve tam bir netlik olmadığını işaret etmektedir. İlginç bir araştırma olarak YDORUHU üyeleri ile paylaşmak istedim. Araştırmayı incelemek isterseniz yazı ekinde bulunmaktadır.
Saygı ve Sevgilerimle,
Alper Akpeçe 92'Gv
Yorumlar