Geldikleri gibi giderler!

Milli Mücadelenin Ateşinin Yakıldığı Yer: Kartal İstimbotu

Birinci Dünya Savaşı sona ermiş ve Anadolu’da savaş nedeniyle teşkil edilen ordu karargahları birer birer lağvediliyordu. O dönem tümen komutanı olan Mustafa Kemal, İstanbul’a dönmek için Adana’dan trene biner. İki günden fazla süren yolculuk boyunca molalarda halkla sohbet etme imkanı bulan Mustafa Kemal yok olma aşamasına gelmiş bir milletin duygularını ve fikirlerini gözlemler. Yıllarca cephede edindiği deneyimler ve askeri dehası ile edindiği gözlemleri birleştirir, biriken öfkesini içine atar. Yolculuk boyunca işgal altında olan İstanbul’u düşünür. Karşılaşacağı manzarayı düşündüğünde içindeki öfke daha da büyür.

Kara tren Haydarpaşa’ya vardığında takvimler 13 Kasım 1918 Çarşamba’yı göstermektedir. Yorgun bir biçimde öğle saatlerinde trenden iner. Tören mangası ile karşılanır. Karşılamaya gelenler arasında yakın dostu Dr. Râsim Ferid’de vardır. Gardan Galata’ya geçmek için iskeleye doğru çıktıklarında İngiliz, Fransız, İtalyan ve Yunan gemilerinden oluşan işgal donanmasına ait yüzer birlikler demirleme mevkiilerine intikal için Haydarpaşa önünden geçmektedir. Bu intikal nedeniyle Fransız’ların kontrolünde olan Boğaz’da harici deniz trafiği durdurulmuştur. Mustafa Kemal ve dostu Dr. Râsim Ferid rıhtımdan hüzünlü gözlerle işgal donanmasını izlerler. İki saatlik bir bekleyişten sonra iskelede bekleyen Fransız’lara ait Enterprise (sonradan Kartal) istimbotu Mustafa Kemal’i, Pera Palas Oteli’ne götürmek için Haydarpaşa’dan Galata’ya hareket eder. Kartal İstimbotu, tüm heybeti ile demirlemiş olan işgal donanmasına ait savaş gemilerinin arasından geçerek boğazda yol alır. Atatürk’ün yaveri Cevad Abbas bu hüzünlü geçiş anını şöyle anlatır:

“Atatürk ile askeri ulaşımın köhne bir motoru ile deniz ortasında yaslanan bir çelik ormanının içinden geçiyorduk. Atatürk’ün zarif dudaklarından ‘Geldikleri gibi giderler!’ cümlesini işittiğim zaman, mütarekenin doğurduğu derin ve elemli ümitsizliği derhal unutmuştum.”“Geldikleri gibi giderler!” sözü büyük bir destana sahne olan Kurtuluş Savaşımızın denizcilik deyimi ile işaret fişeği olur. Bugün tarihimizin bu kara dönemine dönüp baktığımızda bu söz milli mücadele ateşini yakan kıvılcımdır.Koca imparatorluğun tarihindeki en karanlık ve utanç verici anlara şahitlik etmiştir.

Bu adı geçen KARTAL İSTİBOTU için günümüzde yapılan çalışmalar ise Sn. Adil Tuğcu paylaşımı ile ;

Kartal İstimbotu Amiral Cem Gürdeniz in fikri önderliğinde gönüllülerden oluşan ve başta Kaptan Levent Akson olmak üzere benimde içerisinde yer aldığım bir avuç insanın fedakarca çabaları, maddi katkıları ve başta DTO olmak üzere pek çok gerçek ve tüzel kişinin destekleriyle hurdaya gitmekten kurtarılarak restore edildi. Restorasyon çalışmalarında devletin doğrudan veya dolaylı hiç bir katkısı talep edilmedi.

17 Ağustos 2017 de başlayan çalışmalar 13 Kasım 2018 tarihine kadar Kartal İstimbotu Kurtarma ve Yaşatma Platformu Yönetim Kurulu tarafından yürütüldü.

Restorasyonun tamamlanmasına yakın, o güne kadar ortada olmayan ve en küçük bir yardımda bulunmayan ilgisiz pek çok isimde sergi alanı tartışmasında ortaya çıktı. Anıt gemi statüsü kazanan Kartal ın kendilerince uygun görülecek alanda sergilenmemesi halinde gazetelerde platform yönetimi aleyhinde yayın yapacakları tehditinde bulundular. Bunun üzerine istimbotun DKK na emanet edilmesi kararlaştırıldı. DKK na teslim töreninde de dağıtılan plaketlerden yine ilgisiz pek çok ismin bu projede ne önemli katkıları olduğunu bizler şaşkınlıkla izledik.

İstimbotun 13 Kasım 2018 günü başlayan makus talihi bitmeden devam ediyor.

DKK Beşiktaş Deniz Müzesi önünde sergilemek üzere aldığı tekneyi 5.5 yıldır İstanbul Tersanesi Pendik de bir hangarda tutuyor.

2018 yılında İstanbul B.B. Başkanlığınca Beşiktaş Deniz Müzesi rıhtımında sergilenmek için hazırlanan proje unutuldu.

Ağustos 2021 de münfesih platformu temsilen benimde katıldığım CHP li İstanbul B.B. Başkanlığı Kültür Varlıkları Daire Başkanı makamındaki toplantıda, İstimbotun Kadıköy veya Beşiktaş meydanlarından birinde sergilenmek üzere proje hazırlanmasını ve bu amaçla DKK na bir yazı ile başvurulması talebimizi kendilerine ilettik.

Daire Başkanı Mahir Polat ın “DKK dan böyle bir talepte bulunmayız. Ancak kendileri sergilemek konusunda bizden talepte bulunurlarsa yardım ederiz” lafını işitince büyük bir hayal kırıklığı ile toplantıdan ayrıldık. Cumhuriyetin ve partilerinin kurucusu ile ilgili anıt geminin sergilenmesinde insiyatif almaları gerekirken bizim teklifimizi geri çevirmelerine bir türlü anlam veremedik!

Aynı teklifi geçen dönem ve bir önceki dönem CHP li Kadıköy Belediyesine götürdüğümüzde basın danışmanından yukarıya çıkamamıştık.

Derken 2022 de Osman Öndeş in önceleri methiyeler düzdüğü Kartal İstimbotu kurtarılması çalışmalarına çalışanlarına, Mayıs 2020 de ağır eleştirilerle Kartal ın 13 Kasım 1918 tarihindeki tarihi olayda kullanılan römorkör olmadığı iddialarını okuduk. İddiaları giderek hakaret seviyesine vardı ve “sahte” Kartalı Cumhurbaşkanı, DKK ve İBB Başkanlığına ihbar ettiğini kendi mesajlarından, yazılarından öğrendik. Öndeş, Enterprise (Kartal ın 1918 yılındaki adı Fransızca Entreprise) adlı bir römorkörün kayıtlarını Lloyd Register Year Book da olmadığı üzerine inşa ettiği iddiasında yanlış kaynağa başvurmuştu. Oysa Fransız bayraklı Entreprise römorkörü Bureau Veritas 1914 Year Book kayıtlarında yer alıyordu. Öndeş böyle bir hataya nasıl düştü bilmiyoruz ama onunda Kartal İsimbotun nun makus talihinde ciddi bir payı olduğunu kabul etmeliyiz.

O gün bu gündür Kartal İstimbotu DKK Pendik Tersanesinde bir hangarda yalnız ve terkedilmiş halde bekliyor. Sanki bir günah objesiymiş gibi herkesin uzak kalmaya gayret ettiği Kartal….

O tarihte sergi alanı seçimi konusunda kendi aramızdaki müzakerelerde iki prensip saptadık.

1-Kartal İstimbotu, Mustafa Kemal Paşa nın tarihe geçen “Geldikleri gibi giderler” sözünü söylediği mekanda sergilenmeliydi.

Bu söz Boğaz girişinde , muhtemelen Sarayburnu açığında söylendi. Bu konuma bakan veya çevreleyen alanlar, meydanlar: Haydarpaşa Rıhtımı, Sarayburnu, Beşiktaş ve Kadıköy.

Deniz Müzesine ev sahipliği yapan Beşiktaş en uygun yerdi. Hatta 2018 de İBB sergi alanı projesi hazırladı ve toplantılarda eskizlerini iki kez sundu. Beşiktaş Çarşıyı temsilen Ayhan Bey bir toplantıya katıldı ve sağolsun bize emanet edin biz koruruz dedi. Ancak tüm alternatiflerde meydanların, alanların sahibi olarak İBB nin dahli zorunluydu. 2019 seçimleri sonrası Atatürkçü CHP konuya uzak kalınca olmadı.

2-Anıt geminin konulacağı yer halkın ve özellikle gençlerin günlük geçişlerinde yoğun kullanacağı mekan olmalıydı. Çevre düzenlemesi içerisinde iri harflerle yer alacak “Geldikleri gibi giderler” sözü her gün yüzbinlerin gözlerin önünde bulunmalıydı.

Malum, müzeler özel sergi alanları ve günlük güzergah üzerinde değil. Bu nedenle kapalı veya açık müze alanında olmasın diye düşünülmüştü.

Bu yazının yayınladığı bugün 19.Mayıs.2024 Tarihi itibariyle KARTAL İSTİMBOT' u Deniz Kuvvetleri envaterine kayıtlı ancak halen sergilenmemektedir.